ابو القاسم سلطانى
201
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
درازترند ميوه داراى دو لژ مىباشد كه حاوى دانههاى متعدد بوده و بواسطه دو يا سه سوراخ كه اطراف آن دندانك دارند باز مىشود . ابن بيطار ذيل انف العجل مىنويسد ديوسكوريد در مقاله چهارم گويد : انطرس را برخى ابارسن و برخى لخنيس اغريا مىنامند و آن گياهى است پايا و برگ و شاخه آن شبيه گياه اناغالس و گل آن مانند گل شببو ولى كوچكتر و بنفشرنگ مىباشد و داراى ميوهاى است شبيه به سوراخهاى بينى گوساله و جالينوس در ششم گويد ميوه اين گياه در پزشكى مصرف ندارد ولى گياه [ برگ و گل ] آن داراى خواصى مانند گياه بونيون ولى ضعيفتر مىباشد ( تت جامع مفردات ج 1 - 62 ) . 1 * انف العجل كه به يونانى انطيرينون Antirrinon و نيز مسخورينون Moskhorinon مىنامند گياهى است پايا و برگ و شاخه آن شبيه به گياه اناغاليس و گل آن شبيه به گل شببو كوچكتر و بنفشرنگ و داراى ميوهاى است . . . ( تت صيدنه عپ 83 ) . ديوسكوريد و برخى مردمان تصور كردهاند كه تناول جوشانده اين گياه پادزهر برخى سموم است و به نظر من [ ابن بيطار ] ماليدن مخلوط آن با روغن سوسن صورت را خوشمنظر مىنمايد ( تت جامع مفردات ج 1 - 62 ) . نام گياه به مناسبت شباهت ميوه آن به بينى گوساله است . . . جوشانده آن بهطور موضعى تحليلبرنده سختيها و مسكن درد حاصل از نيش جانوران موذى است همچنين گياه قاعدهآور مىباشد ( تذكره 58 ) . به لغت مغربى ميوهاى است شبيه به بينى گاو . . . برگش شبيه به برگ كاسنى ريزهتر . . . ( تحفه 34 ) . ثمر آن مستعمل نيست بلكه برگ آن مستعمل است معتدل در گرمى و سردى و با قوت محلله است و چون در روغن سوسن داخل نمايند و بر صورت بمالند باعث قبول ناظرين گردد و اين خاصيت از آن مشهور است در مغرب ( مخزن 115 ) . تركيب شيميائى : گياه حاوى اسيد گاليك Acide gallique ، رينانتين Rhinantine ، پكتين Pectine ، لينارين Linarine ، پكتولينارين Pecto linarine ، مواد قندى ، موسيلاژ و يك ماده تلخ . موارد مصرف : در سوريه از گل و برگ گياه در مصارف داخلى به عنوان ملين ، تقويت عمومى ، التهاب قولون ، بواسير ، سوزش معده و به صورت غرغره در زخم و جوشهاى دهان و در استعمال خارجى براى شاداب نمودن و طراوات پوست به كار مىرود . گياه را به عربى انف العجل ، انف الثور و در سوريه ابوفم ، فم السمكه ، حنك السبع و به پارسى گل ميمون ، گل دهانبازكن و در ساوه به زبان محلى چنچك مىنامند .